Gazet van Antwerpen, 7 februari 2006, Maaike Floor

"Met het Noordkasteel verdwijnt een stuk van mijn hart"

Met de komst van de Lange Wapper-brug dreigt een groot deel van het Noordkasteel te verdwijnen. Daarom organiseert de StRaten-Generaal op 19 februari een grote positieve manifestatie. Steeds meer verenigingen sluiten zich daarbij aan in een poging om het laatste stukje Noordkasteel te redden. Want de rest verdween al in de jaren zeventig.

Frans Verbanck maakt zich op voor grootse feest-manifestatie

Van de Belgisch-Italiaanse voetbalclub FC Michelangelo tot de mannen van het zeilcentrum. En van nostalgische sinjoren tot hondenuitlaters. "Allemaal maken ze zich zorgen over het tracé van de Lange Wapper-brug, dat het domein achter de Royerssluis voor een groot deel zal inpalmen", weet Frans Verbanck (55). "Al is het grootste deel van het Noordkasteel jaren geleden al verdwenen."

Al 51 jaar komt hij iedere dag naar het stukje groen dat hij beter kent dan zijn eigen achtertuin. Hij zag Camiel Huysmans er vissen, sleepte als redder vermoeide zwemmers uit het water, voerde actie toen een groot deel van het domein plaats moest maken voor de haven en komt er tot op de dag van vandaag nog dagelijks om zijn hond uit te laten. "Iedere dag klampen mensen mij aan met vragen over de toekomst van het Noordkasteel. Ook mensen die het Noordkasteel van vroeger niet gekend hebben. En vaak zijn er wandelaars die informeren waar dat kasteel nu staat", lacht Frans. Want dat staat er dus niet. Het gebied is een overblijfsel van de negentiende-eeuwse fortengordel. En jarenlang dé plaats waar half Antwerpen de zomer doorbracht.

In 1934 werd het terrein ingehuldigd als recreatiegebied. Een deel van de hoofdgracht werd ingericht als roeikom, op de wal tegenover Oosterweeldorp kwam een strand en flaneren kon op de wallen van de citadel. "Maar niet in badkostuum" lacht Frans. "Dat zou de hormonen te veel beroeren." Wat niet wegnam dat er in het geheim het een en ander gebeurde. "Ik denk dat héél veel Antwerpse kinderen in die tijd daar zijn verwekt."

Dreghaken

Vijf jaar was Frans toen hij halverwege de jaren vijftig voor het eerst met zijn ouders naar het Noordkasteel ging. "Iedere dag na zijn werk in de haven ging mijn vader rond een uur of vier daarheen. Mijn moeder en ik vertrokken dan vanaf ons huis in de Walenstraat en dan bleven we daar de hele avond." Toen Frans zestien was, begon hij te werken in de vestiaire van het Noordkasteel. En daarna werd hij er redder. "Ik had een job, maar 's avonds en in de zomervakantie werkte ik daar. Dat was ook genieten van lange warme zomers. We hadden grote houten reddingsloepen om mensen op te vissen als dat nodig was. Al konden vermoeide zwemmers ook uitrusten op een soort tafeltjes in het water."

Eén drenkeling zal Frans nooit vergeten. "Die man was al een paar dagen vermist. Tot we bedachten dat hij wel eens in het slijk zou kunnen zitten, wat ook het geval bleek. Hij was van de duikplank gesprongen en loodrecht naar beneden gegaan, meer dan 3,5 meter diep. Daar was hij tot aan zijn middel in het slijk vast komen te zitten. De brandweer heeft zijn lichaam met dreghaken uit de modder moeten trekken."

In 1968 werd het publiek ongerust over het voortbestaan van het Noordkasteel. De haven zou een groot deel van het terrein inpalmen. Frans: "Op het strand verzamelden we duizenden handtekeningen en we hebben in 1969 nog actie gevoerd op de Grote Markt." Maar zonder resultaat. Na de zomer van '69 sloot het domein. De zwemdokken werden drooggelegd, de bankjes aan het strand afgebroken en het zand werd op een hoop geveegd. "Een trieste aanblik gaf het, maar de echte zonnekloppers bleven komen. Ook mijn vader en ik bleven naar het Noordkasteel gaan, meestal om te vissen."

In 1979 begon de stad met de havenuitbreiding en sinds de jaren tachtig is het Noordkasteel nog maar een fractie van wat het vroeger was. Met als belangrijkste onderdelen de zeevaartschool, de zeilvereniging en de voetbalvelden. "Veel wandelaars genieten nog van het groen. Het zou jammer zijn als ook dat laatste stukje verdwijnt", vindt Frans Verbanck. Ondanks de geplande operatie aan zijn been, wil hij erbij zijn op 19 februari. "Het Noordkasteel is een deel van mijn hart. In 1969 hebben ze al een deel verwijderd. Hopelijk gebeurt dat niet opnieuw."

Nostalgie

'Collectief genieten', dat is het doel van de bijeenkomst op 19 februari die de StRaten-Generaal organiseert. In een mail roepen ze wandelaars, muzikanten, joggers, opa's en oma's, spelende kinderen, verliefde koppels, zeilers, vogelvrienden en alle andere mensen op om zondag 19 februari van 12 tot 18u naar het Noordkasteel te komen. In de hoop dat er net zo veel mensen komen als in de zomers van de jaren zestig.

"Binnenkort wordt besloten over de definitieve goedkeuring van het tracé van de Oosterweelverbinding, dat wij graag noordelijker zouden zien. Met deze positieve actie hopen we de politici duidelijk te maken dat het Noordkasteel voor heel veel Antwerpenaars een bijzondere plaats is die niet mag verdwijnen", vertelt kunstenaar Dirk Lenaerts.

Om 12.30u en 15u zijn er voetbalwedstrijden, Antwerpen Averechts organiseert tussen 14u en 16.30u wandelingen, om 17u is er een frisbeematch, en om 14.30u en 16u treden Lady Angelina en Kuskessarma op. Verder zijn er warme dranken, soep, hamburgers, belegde boterhammen én cocktails te verkrijgen.

www.oosterweelverbinding.info, www.oosterweel.org

1867: Het Noordkasteel wordt voltooid. Het militair fort is 115 hectare groot.

1882: Binnen het Noordkasteel wordt het Amerikadok aangelegd.

1906: Het fort wordt buiten gebruik gesteld.

1929: De stad is de nieuwe eigenaar van het Noordkasteel.

1934: Het terrein krijgt een nieuwe functie als ontspannings-gelegenheid.

1969: Bezoekers voeren actie voor het behoud van het Noordkasteel.

1970: De deuren sluiten omdat een groot deel van het terrein plaats moet maken voor de havenuitbreiding. Toch blijven zonnekloppers komen.

2000: De 'Werkgroep Wildgroei' slaat een weekend zijn tenten op in het Noordkasteel om te protesteren tegen een nieuwe autosnelweg die de Ring moet vervolle- digen.

2006: Hondenuitlaters, zeilers, wandelaars en andere betrokkenen maken zich zorgen over het tracé van de Oosterweelverbinding dat door het gebied gepland staat.

Maaike FLOOR