De Standaard, 3 maart 2005, Willem Jan Neutelings
Vandaag zien de Vlaamse parlementsleden normaal gezien voor het eerst de maquette van de Oosterweelbrug, de zogenaamde Lange Wapper over Antwerpen. Maar een brug is helemaal geen goed idee, zegt Willem Jan Neutelings. Je moet een tunnel graven.
De vraag is of de maquette die nu voorligt de beste, de mooiste en de efficiëntste oplossing voor het vraagstuk van de sluiting van de Antwerpse Ring weergeeft. In sommige commentaren wordt verwezen naar de Rotterdamse Erasmusbrug, die in korte tijd hét internationale beeldmerk voor de stad is geworden. Die vergelijking loopt echter mank. De Rotterdamse brug is een stadsbrug voor trams, fietsers en voetgangers, met slechts twee rijstroken, die het stadscentrum met haar linkeroever verbindt. De Antwerpse brug is een kilometerslang, dubbeldeks autosnelwegviaduct met zes rijstroken, die dertig meter boven de stad de E17 met de E19 moeten verbinden.
De eerste maquette voor de Erasmusbrug was overigens zo teleurstellend dat het stadsbestuur meteen een ontwerpwedstrijd organiseerde. De bevoegde overheid koos vervolgens niet voor de goedkoopste oplossing - een banale tuibrug met rechte pylonen - maar voor het duurste ontwerp, een elegante brug met één enkele, geknikte pyloon. Is het toeval dat de Erasmusbrug in de volksmond ,,de Zwaan'' heet, terwijl de Oosterweelverbinding door de ontwerpers zélf ,,Lange Wapper'' werd gedoopt?
Belangrijker nog is het feit dat de Oosterweelverbinding in de huidige vorm een verdere groei van de stad noordwaarts dreigt te frustreren. Havensteden als Hamburg of Londen hebben al ontdekt dat verouderde docklands, zoals die in Antwerpen aan béide zijden van het Albertkanaal klaarliggen, de kroonjuwelen van toekomstige stadsontwikkeling zijn. Die trend is een paar jaar geleden ingezet met de komst van het Metropoliscomplex en dreigt nu door het snelwegviaduct te worden geblokkeerd. Hele stadsdelen zullen in de toekomst niet meer ontwikkelbaar zijn. Bij het beoordelen van de investeringskosten, hoort ook het optellen van negatieve economische effecten om een correcte balans te kunnen zien.
Nog somberder stemt de vergelijking met een andere havenstad. In Boston werd een groot
deel van de ringsnelweg ooit verhoogd aangelegd met zesbaansviaducten, die als een
rollercoaster over de stad en de haven kronkelden. Dertig jaar lang heeft dit de ruimtelijke en
economische ontwikkeling van deze stad zo'n schade berokkend, dat Boston uiteindelijk
besloot om alle snelwegbruggen te slopen en te vervangen door tunnels op dezelfde plaats. Die
kostbare operatie - The Big Dig - werd door de Bostonians met veel gejuich onthaald. Zij
hadden er graag tien jaar bouwhinder en veel geld voor over om in 2005 eindelijk van hun
bruggen af te raken. In ruil daarvoor kregen ze 700 hectare ontwikkelbare stadsgrond terug.
Een nuttig reisdoel voor al wie over de Antwerpse toekomst moet beslissen.
url: http://www.masspike.com/bigdig/index.html
Tot slot blijft de vraag of de Oosterweelverbinding wel op het juiste punt op de Antwerpse Ring aanhaakt. Immers, al het doorgaande internationale verkeer uit het noorden komende van de A12 van Bergen op Zoom en de E19 van Breda, wordt eerst bij elkaar gevoegd voordat het via de Oosterweelverbinding de Antwerpse ring kan vermijden. Zo ontstaat een nieuwe flessenhals voor filevorming tussen Ekeren en het Sportpaleis. Een aansluiting op het bestaande knooppunt bij Ekeren, die bovendien de stad zou ontzien, zou dan ook meer voor de hand liggen.
Mooi of lelijk, een tunnelverbinding kan Antwerpen over dertig jaar in ieder geval een kostbare Big Dig besparen. De ,,Werf van de Eeuw'' was ons toch al voor vandaag beloofd?
Willem Jan Neutelings (de auteur is architect en inwoner van Antwerpen)