De Morgen, 14 september 2005, Eric Rinckhout
De geplande Oosterweelverbinding en het daarbij horende Lange Wapper-viaduct moeten het sluitstuk worden van de ring ten noorden van Antwerpen. Maar de verbinding doorkruist het Eilandje, de oude havenbuurt die in het structuurplan Antwerpen als cruciaal gebied voor stadsontwikkeling en -uitbreiding werd ingekleurd. Vorige week presenteerde stRaten-generaal, de koepel van Antwerpse buurtcomités, een alternatief voor het tracé dat Beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel (Bam) in opdracht van de Vlaamse overheid heeft uitgetekend.
Alles kan beter, ook de Lange Wapper.
In plaats van door het Eilandje loopt het alternatieve tracé noordelijker, verder weg van stedelijk woongebied.
Eind deze week keurt de Vlaamse regering het voorlopige Grup goed, het Gewestelijke Ruimtelijke Uitvoeringsplan.
Dat betekent het startsein voor het openbaar onderzoek naar de Oosterweelverbinding. Adviescommissies worden dan geraadpleegd en bezwaarschriften kunnen worden ingediend. Misschien kan het debat dan echt beginnen.
Wordt Lange Wapper een heuse barrière? Leggen de huidige plannen een hypotheek op de noordwaartse stadsuitbreiding van het Eilandje en omgeving? Is het alternatieve tracé logischer? Zo ja, waarom werd het dan terzijde geschoven? En: moet de ring wel gesloten worden?
Vier meningen over Vlaanderens grootste bouwproject sinds de jaren zestig.
‘Je hebt zoiets liever niet boven je kop’
B0B VAN REETH, EX-VLAAMS BOUWMEESTER
‘Wat mij betreft, kun je het viaduct van de Oosterweelverbinding niet ver genoeg van de stad af leggen. Je schuift het beter naar het noorden op dan naar het zuiden”, zegt ex-Vlaams bouwmeester b0b Van Reeth. Als bouwmeester had hij zitting in de commissie die instaat voor de kwaliteitsbewaking van de Oosterweelverbinding.
“Het eindresultaat zal beter moeten zijn dan wat men op de maquette heeft laten zien. Ik zat in die commissie om ervoor te zorgen dat er gewerkt zou worden met intelligente ingenieurs, niet om te zeggen dat het tracé verkeerd is. Die keuze is gemaakt door de Vlaamse regering, politiek is het natuurlijk mogelijk om dat tracé weer ter discussie te stellen.”
In hoeverre kan het viaduct belastend zijn voor het Eilandje? “Ja, zo’n viaduct is niet iets waar je op zit te wachten als je het Eilandje wilt ontwikkelen. Je hebt zo’n ding natuurlijk liever niet boven je kop. Ocharme de mensen van Het Pomphuis (een restaurant in de oude haven waar het viaduct pal boven zou komen, ER), die worden er niet vrolijk van, dat kan ik me voorstellen.
Mijn idee is altijd: liever minder dan meer, zeker op die plaats.”
“Anderzijds maakt het viaduct niet alles onmogelijk.
En mogen we het algemeen belang niet uit het oog verliezen.
De Bam heeft lang op het tracé gestudeerd. Ik denk dan – en misschien ben ik daar wel naïef in – dat men dan ook de juiste beslissing zal hebben genomen.”
Brengt de ‘Lange Wapper’ de vier geplande woontorens van Project2 aan Kattendijkdok Westkaai niet in gevaar?
“Nee, die liggen daar te ver van af. Ik denk dat je trouwens vanuit die torens het beste zicht op het viaduct zult hebben, het zullen twee toppunten van moderniteit zijn.” (ER)
‘Er zijn zoveel andere mogelijkheden
RENE DANIELS, ANTWERPS STADSBOUWMEESTER
‘Als het viaduct er toch moet komen, schuif het dan maar naar het noorden en maak het zo slank mogelijk”, zegt René Daniëls, die nog tot 1 oktober stadsbouwmeester van Antwerpen is.
“Nu zal het over Het Pomphuis en de beschermde brandweerkazerne slopen, dat zijn toch landmarks. De visuele vervuiling krijg je niet weg, dat viaduct is zestien meter hoog. Maar het lastigste is wat er onder zo’n viaduct gebeurt: daar creëer je een onderwereld, kijk maar naar het viaduct aan het Sportpaleis. Sommige steden bouwen de ruimte tussen de pilonen vol, maar creëren zo een barrière in de stad. De zone onder en naast zo’n viaduct is stedelijk niet te ontwikkelen.
Concreet zal het zogeheten Droogdokkeneiland daar zeker onder leiden.”
“Er zijn andere en betere oplossingen”, aldus Daniëls. Een van zijn alternatieven is de verdubbeling van de Liefkenshoektunnel: “Een aansluiting met de snelweg naar Breda en met de snelweg naar Gent. Dat is niet alleen goedkoper, je zit ook midden in de haven, toch de bestemming voor het grootste deel van het vrachtvervoer.”
Ook een tunnel blijft een valabel alternatief. “Hij is gunstiger en je kunt hem voor dezelfde prijs realiseren. Met de huidige technologie voor brandremmende emulsies is een tunnel ook niet onveiliger dan een viaduct. Een ontploffing op een brug heeft meer negatieve gevolgen voor de stad dan een ongeval in een tunnel. Vergeet ook niet dat een brug dicht gaat bij windkracht zeven.”
Eigenlijk vindt Daniëls dat de discussie helemaal moet worden opengetrokken. “Je sluit de ring dan wel, maar op een bepaalde plek komt al dat verkeer toch weer op de bestaande wegen terecht. En die zitten nu al vol. Waarom zoekt men de alternatieven niet in de binnenvaart? Of in de IJzeren Rijn? Dat is beter voor ons allemaal en voor ons milieu.” (ER)
‘Alternatief tracé is ei van Columbus’
JO CREPAIN, ARCHITECT
‘Ik was onmiddellijk gecharmeerd door dit alternatief tracé.
Het is het ei van Columbus, de logica zelve.
Onbegrijpelijk dat men daar niet eerder aan gedacht heeft”, zegt de Antwerpse architect Jo Crepain. “Het viaduct schuift weg van het Eilandje, of het dan om een mooie of lelijke brug gaat, is een ander verhaal.”
“Het is zo evident en logisch dat men de Oosterweelverbinding laat beginnen vanuit het knooppunt Ekeren/Bergen op Zoom en niet vanaf het Sportpaleis.
Het is technisch eenvoudiger en zal ongetwijfeld de prijs drukken. Het is complex en duur om op- en afritten tussen het Sportpaleis en de dokken in te willen wringen, terwijl er in Ekeren veel meer plaats is. Er zullen in Ekeren dus ook minder bruggen nodig zijn. Ik snap niet hoe men daar jaren op kan studeren. En dan komt er plots een groep burgers die haar nuchter verstand laat spreken…”
Waarom heeft BAM dan niet voor dit tracé gekozen? “De Vlaamse overheid geeft niet altijd blijk van de juiste gevoeligheid in dit soort dossiers”, antwoordt Crepain. “Als ik zie wat er gebouwd is langs de E19 richting Nederland voor de Hogesnelheidslijn (een betonnen, bovengrondse tunnel, ER), dat is het schandaal van Vlaanderen, waar iedereen in alle talen over zwijgt. Er zijn nu eenmaal ook andere criteria dan zoveel mogelijk beton te willen storten. Op zijn minst moet men het alternatief tracé voor de Oosterweelverbinding ernstig bestuderen en ik zou graag duidelijke argumenten horen waarom het niet zou kunnen. Het is ook helemaal geen schande om toe te geven dat er een beter tracé is, daar wordt iedereen gelukkig van. Oké, misschien zullen we achteraf gezien veel erelonen hebben weggegooid. Een ander argument zou de timing kunnen zijn, maar ik denk dat het belangrijker is om enkele maanden of zelfs een jaar de tijd te nemen dan nu iets te beslissen wat de stad voor de komende honderd jaar hypothekeert.
Zo’n beslissing zou pas dramatisch zijn.” (ER)
Dossier in zijn totaliteit bekijken
MARCEL SMETS, VLAAMS BOUWMEESTER
“Toen ik als bouwmeester aantrad (1 juni 2005, ER), was het dossier afgesloten. De regering had het tracé vastgelegd”, zegt Vlaams bouwmeester Marcel Smets. “Nu ben ik bezig om met Bam een aantal kwalitatieve minimumeisen vast te leggen voor ontwerpers en aannemers zonder betere oplossingen uit te sluiten. Er wordt een jury samengesteld waar b0b Van Reeth en ik deel van uitmaken, samen met architecten als Bernardo Secchi, ingenieurs en landschapsarchitecten die mee de selectie van ontwerpers en aannemers bepalen. De kwaliteit, niet alleen de prijs, wordt een selectiecriterium.”
Er wordt niet enkel gewaakt over het uitzicht van het viaduct, maar ook hoe het een natuurgebied zal doorkruisen, aldus Smets.
“Nu komt stRaten-generaal terug op het tracé. Niemand kan ontkennen dat het vastgelegde tracé een hindernis vormt voor de ontwikkeling van het Eilandje. Maar het is een complex dossier en er staat meer op het spel dan de ontwikkeling van het Eilandje.
Mocht ik betrokken zijn geweest bij het tracé, dan had ik gepleit voor een andere oplossing.
Het probleem is dat ik onvoldoende zicht heb op de totaliteit van het dossier. Bam heeft daar jaren op gewerkt en ik neem aan dat alle alternatieven bestudeerd zijn.”
“Er zijn enkele elementen die men niet zomaar uit het oog mag verliezen. Zo mag men zich niet fixeren op het vrachtvervoer. De Oosterweelverbinding moet ook zorgen voor de ontlasting van de Kennedytunnel en voor een beter traject tussen bijvoorbeeld Oost-Vlaanderen en Turnhout.
Er zijn ook de kostprijs, de tolheffing en de rendabiliteit: men wil een tweede Liefkenshoek- scenario vermijden. Vermoedelijk kan daarom het tracé ook niet te noordelijk liggen.”
“Het is een geluk dat het viaduct vrij hoog is. Daardoor zal er op de grond minder geluidshinder zijn en zal het zonlicht minder beïnvloed worden. Ook zijn er meer mogelijkheden onder het viaduct. In dat opzicht kunnen soortgelijke bruggen in New York en San Francisco als voorbeeld dienen.” (ER)